Wokół intercyzy narosło tyle mitów, że często mylimy ją z aktem nieufności wobec drugiej osoby. Tymczasem dla wielu par to po prostu rozsądne narzędzie – takie samo, jak ubezpieczenie domu czy spisany na czas testament. W tym poradniku tłumaczymy, kiedy umowa majątkowa małżeńska faktycznie się opłaca, jak ją podpisać i ile zapłacicie u notariusza – bez prawniczego żargonu.
Czym jest intercyza i co reguluje ustawowy ustrój majątkowy?
Intercyza małżeńska to umowa majątkowa, którą zawierają małżonkowie (albo osoby planujące ślub – wtedy mówimy o intercyzie przedmałżeńskiej), żeby na własnych warunkach uregulować swoje stosunki majątkowe.
Bez niej obowiązuje wspólność majątkowa, czyli ustawowy ustrój majątkowy, który powstaje automatycznie z chwilą zawarcia małżeństwa. To właśnie on reguluje większość polskich związków, a wiele osób w ogóle nie zdaje sobie z tego sprawy do momentu pierwszego sporu.
Jak działa ustawowa wspólność małżeńska w praktyce?
Z dniem ślubu powstaje majątek wspólny, do którego trafia niemal wszystko, co małżonkowie nabyli wspólnie lub osobno w czasie trwania małżeństwa: pensje, oszczędności, mieszkanie kupione za pieniądze zarobione w trakcie trwania związku małżeńskiego.
Obok niego istnieją odrębne majątki – tak zwany majątek osobisty każdego z małżonków. W jego skład wchodzą przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa, rzeczy otrzymane z tytułu dziedziczenia (zarówno z testamentu, jak i z dziedziczenia ustawowego), darowizny, prawa niezbywalne oraz sumy uzyskane z tytułu zadośćuczynienia czy z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała.
Intercyza zmienia te zasady – wprowadza inny ustrój zamiast wspólności łącznej, którą ustanowił ustawodawca. Co ważne, intercyza nie wkracza w sferę osobistą ani w prawa rodzinne dotyczące dzieci, nie wpływa też na obowiązek alimentacyjny. Reguluje wyłącznie sprawy finansowe.
Cztery warianty małżeńskich umów majątkowych
Większość osób, słysząc słowo intercyza, wyobraża sobie jedno – pełną rozdzielność majątkową i osobne konta. Polskie prawo daje jednak znacznie więcej możliwości. W ramach małżeńskich umów majątkowych można wybrać jeden z czterech kierunków:
- ograniczenie wspólności majątkowej – wyłączamy z niej konkretne kategorie, na przykład dochody z działalności gospodarczej jednego z małżonków,
- rozszerzenie wspólności majątkowej – włączamy do wspólnego majątku to, co normalnie zostałoby w majątku osobistym (np. spadek odziedziczony z tytułu dziedziczenia),
- ustanowienie rozdzielności majątkowej – powstają odrębne majątki, którymi zarządzają i za które odpowiadają małżonkowie,
- ustanowienie rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków – działa jak zwykła rozdzielność, ale w przypadku rozwodu osoba z mniejszym dorobkiem (na przykład ta, która zajmowała się dziećmi) może żądać wyrównania od drugiej strony.
Każda z form ma inną logikę i chroni inne obszary. Dlatego decyzję o tym, którą zawierają małżonkowie, najlepiej skonsultować z adwokatem zajmującym się na co dzień prawem rodzinnym.
Co daje intercyza? Ochrona, biznes, czytelne zasady
Najczęstszy powód, dla którego intercyza chroni interesy małżonków, to długi. Intercyza w wariancie rozdzielności sprawia, że gdy jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą i ponosi jakiekolwiek ryzyko prawne związane z kontraktami, wierzyciele nie sięgną po wspólne mieszkanie ani oszczędności drugiej strony – egzekucję mogą prowadzić wyłącznie z majątku osobistego dłużnika. To realna tarcza, ale skuteczna pod warunkiem, że umowa została zawarta zanim powstało zobowiązanie i druga strona kontraktu wiedziała o jej istnieniu. Długi a intercyza to temat, który najczęściej pojawia się u przedsiębiorców, wspólników, lekarzy z własną praktyką czy osób z branż obarczonych dużą odpowiedzialnością.
Drugi częsty motyw to przejrzystość finansowa. Pary, w których jedna osoba zarabia znacznie więcej, prowadzą firmę rodzinną lub wniosły do związku małżeńskiego większy majątek nabyty wcześniej, często wolą od początku ustalić, kto czego się dorabia i kto czym dysponuje.
Trzeci powód bywa najbardziej osobisty – wielu klientów decyduje się podpisać intercyzę po pierwszym, trudnym rozwodzie. Wiedzą już z doświadczenia, jak wygląda życie, gdy stosunki majątkowe nie są właściwie uregulowane.
Pojawia się też pytanie, czy intercyza chroni majątek spadkowy. Przedmioty nabyte z tytułu dziedziczenia trafiają zwykle do majątku osobistego małżonka, więc tu rola intercyzy jest pomocnicza – wzmacnia bezpieczeństwo całej konstrukcji, zwłaszcza jeśli planowane jest rozszerzenie wspólności w innych obszarach.
Kiedy podpisać intercyzę – przed ślubem czy w trakcie małżeństwa?
Intercyza przedmałżeńska może zostać podpisana nawet kilka godzin przed ceremonią – wchodzi w życie dopiero z chwilą ślubu. Z drugiej strony intercyza po ślubie, czyli zawierana w trakcie małżeństwa, działa równie skutecznie i często stanowi odpowiedź na konkretne wydarzenie: założenie firmy, otrzymanie spadku, zmianę modelu zarabiania czy pojawienie się kolejnego dziecka.
Co istotne – intercyzę zawartą w trakcie trwania małżeństwa zawsze można zmienić lub rozwiązać. Życie się zmienia, a umowa małżeńska majątkowa nie jest decyzją na zawsze. Każda modyfikacja wpływa jednak również na to, jak będzie wyglądał ewentualny podział majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa, dlatego warto omówić ją z adwokatem.
Jest jeden wyjątek: jeżeli rozdzielność wprowadza sąd – na żądanie jednego z małżonków albo wierzyciela – jej cofnięcie nie jest już tak proste jak rozwiązanie umowy zawartej u notariusza za zgodą obu stron.
Koszt intercyzy, czyli ile kosztuje rozdzielność majątkowa?
Pora na liczby. Intercyza musi mieć formę aktu notarialnego – inaczej będzie nieważna. Koszt zawarcia intercyzy składa się z kilku elementów.
Sama taksa notarialna za zawarcie intercyzy, w której nie wskazujemy konkretnych składników majątku, wynosi obecnie 400 zł netto, czyli 492 zł brutto. Do tego dolicza się wypisy aktu notarialnego – około 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę (7,38 zł brutto), a zwykle potrzeba trzech, czterech sztuk. W praktyce koszt intercyzy w wariancie podstawowym mieści się w przedziale 550–700 zł.
Kwota rośnie, gdy w umowie wymieniamy konkretne przedmioty majątkowe – nieruchomości, udziały w spółce, kosztowności. Wtedy taksa zależy od wartości tych składników majątku, a notariusz wycenia je indywidualnie.
Czy do tej kwoty warto doliczyć konsultację adwokacką? Często są to najlepiej wydane pieniądze. Wspólnie ocenimy, który wariant pasuje do Waszej sytuacji, jakie prawa majątkowe pozostaną poza wspólnością, a co realnie da Wam wprowadzenie rozdzielności majątkowej w obecnych warunkach.
Wady intercyzy – o czym warto pamiętać przed podpisaniem?
Choć intercyza daje sporo korzyści, ma też swoje minusy – i uczciwie trzeba o nich powiedzieć. Główne wady intercyzy to utrata części ułatwień podatkowych dostępnych dla wspólności majątkowej (np. wspólnego rozliczenia w niektórych konfiguracjach dochodów), konieczność prowadzenia odrębnych ewidencji finansowych oraz brak automatycznego podziału po połowie w przypadku rozwodu – każdy zostaje z tym, co faktycznie nabył.
Druga kwestia jest taka, że intercyza działa wyłącznie na przyszłość. Nie cofnie tego, co już weszło do majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa – ale precyzyjnie oddzieli to, co dopiero powstanie. Im wcześniej zostanie spisana, tym mniej późniejszych nieporozumień.
Warto wiedzieć, że o ewentualną ochronę przed wierzycielami należy zadbać wcześniej, zanim pojawią się problemy. Intercyza spisana w panice, tuż przed wszczęciem egzekucji, bywa bezskuteczna wobec wcześniejszych długów.
Na czym polega intercyza? Podsumowanie
Jeśli zastanawiacie się nad zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej w Lublinie, zapraszam do kontaktu z Kancelarią Adwokacką Skuteczny Adwokat Patrycja Kosman. Wspólnie przejdziemy przez warianty, ocenimy ryzyka i przygotujemy projekt intercyzy gotowy do podpisania u notariusza.
